"मैत्री"

मैत्री तुझी -माझी,
         जशी गाठ रेशमाची।
कधी ना सुटायची,
कधी ना तुटायची।।

मैत्री तुझी -माझी,
      जशी पालवी चैत्राची।
बहर पाहुनी ऐकू येते जशी,
        साद कोकिळेची।।

मैत्री तुझी-माझी,
   जशी तलखी वैशाखाची
 कधी रुसव्यांची
तर कधी फुगव्यांची।।

मैत्री तुझी-माझी,
जशी कुपी सुगंधाची।
एकत्र घालवलेल्या  क्षणांची
 अन् पाहिलेल्या स्वप्नांची।।

मैत्री तुझी-माझी,
   जशी शीतलता चंदनाची।
स्वतः  झिजूनी इतरांना।        
 सुगंध देण्याची।।

मैत्री तुझी-माझी,
       अशी लाख मोलाची।
कधी ना सुटायची,
        कधी ना तुटायची।।
डॉ.सीमा कुलकर्णी -देशपांडे.

वाट तुझी

भास - आभासांचे धुसर धुके,
त्यात तुला शोधण्याचे,
माझे प्रयत्न फुके।
आठवणींच्या नभांची गर्दी
होता दाट..
हाती नसते काही, फक्त पाहाणे तुझीच वाट।।

त्या वाटांचे नीरव-रीतेपण,
वाढवी मज ह्यदयीचे ठोके।
तुझ्या नसण्याच्या जाणिवेने,
आज सारे जगचं वाटे ओकेबोके।।
आठवणींच्या तरुंची गर्दी होता दाट..
हाती नसते काही, फक्त पाहाणे तुझीच वाट।।

त्या तरू- छायेखाली, ठेवूनी
तव खांद्यावर डोके।
स्वप्नवत वाटे सारे, सांगू कसे
माझे शब्द ही पडती फिके।।
आठवणींच्या पक्षांची गर्दी होता दाट..
हाती नसते काही फक्त पाहाणे तुझीच वाट।।

त्या पक्षांनी घेता उंच भरारी,
गर्द नभांची दाटी फाके।
अन् निळ्या गगनावरती,
स्वप्नांचे इंद्रधनू वाके।
आठवणींच्या सप्तरंगांची गर्दी
होता दाट...
'तू'दिसलास मला पाहताना,
'माझीच' वाट।।

डॉ.सीमा कुलकर्णी-देशपांडे.

नारी

सप्तसूरांच्या लहरींमधूनी सूर गवसला परी।
  नारी तू सर्वां तारी,
   नारी तू सर्वां तारी।।

माया, ममता, वात्सल्याचा पान्हा घेऊनी उरी।
मातृत्वाचा भार पेलूनी,
तू सर्वां तारी,
नारी तू सर्वां तारी।।

माता,भगिनी,वहिनी,प्रिया
यांची तूच मूर्ती खरी।
बाळबोध संस्कारांची अन् प्रितीची दिलीस तू शिदोरी।
नारी तू सर्वां तारी..
नारी तू सर्वां तारी।।

तूच सीता,तूच द्रौपदी,तूच तारा अन् मंदोदरी।
तूच लक्ष्मी ,तूच अहिल्या,अन् जिजाई।
जशी हिरकणी बुरूजावरी।।
नारी तू सर्वां तारी..
नारी तू सर्वां तारी।।

शील,सत्व, शालिनतेची अन् शौर्याची गाथा तुझी न्यारी।
सांगती सप्तसूरांच्या लहरी।।
नारी तू सर्वां तारी...
नारी तू सर्वां तारी।।
    डॉ सीमा कुलकर्णी देशपांडे .

भास तुझा

रम्य सकाळ ती श्रावणी,
सोमवारची।
  समोर पिंडी शिवाची..
अन् मागे वळूनी पाहता,
होतो भास तुझाची।।

त्या भासांचे अर्थ लाविता,
होते वेळ दुपारची।
अन् 'मृगजळा' मागे धावता..
होतो भास तुझाची।।

'मृगजळचं'ते लोप पावता,
होते कातरवेळची।
अन् संधिप्रकाशी नजर रोखता..
होतो भास तुझाची।।

'नजरचे'ते खेळ उमगता,
नकळत होते रात्र विरहाची।
अन् सावल्यांचे खेळ पाहता..
होतो भास तुझाची।।

'स्वप्नांची' दुनिया संपता,
पुन्हा आशा नव्या पहाटेची।
समोर पिंडी शिवाची..
अन् मनी आस फक्त
तुझ्या अस्तित्वाची।।
     डॉ सीमा कुलकर्णी देशपांडे 

नि:शब्द

गुढ मनाच्या डोहावरती,
नि:शब्द तरंग उठती।
मुके भाव लोचनातूनी,
अश्रूंची शब्द फुले झरती।
जरी नि:शब्द 'तू'अन् नि:शब्द 'मी'।।

गत आठवणींच्या हिंदोळयावरती,
आभासांचे झोके चढती।
मुके भाव अंतरातूनी
मज ह्यदय स्पंदने बोलती।
जरी नि:शब्द 'तू 'अन् नि:शब्द' 'मी'||

तुज मुरलीच्या सादांवरती,
मज आर्त प्रतिसाद उठती,
मुके भाव मीरेच्या देहातूनी,
जहर होऊनी भिनती।
जरी नि:शब्द तू अन् नि:शब्द 'मी'

तुज श्वासांच्या लहरींवरती,
मज श्वासांच्या नौका विहरती।
मुके भाव माझ्या मनातूनी
जणू तुझे श्वासचं बोलती।
जरी नि:शब्द 'तू 'अन् नि:शब्द 'मी'||
   डॉ सीमा कुलकर्णी देशपांडे

सुरुवातीचे दिवस

बेबंदाला बेधुंदीची जोड मिळाली होती
पायबंदी कोड्याचीही फोड कळाली होती
मस्तमौला बेफिकीर सुरावटीचे दिवस
खूपच होते निर्ढावलेले सुरवातीचे दिवस

अधांतरी अंतर्मनी हेलकावे हिंदोळ्याचे
उचंबळ लोळाचा दमनशमन कल्लोळाचे
डोळ्यांमधे जागणा-या सांजवातीचे दिवस
खूपच होते गंधाळलेले सुरुवातीचे दिवस

डोळे झाकून रोज चाले विस्तवाशी खेळ
बसत नव्हता स्वप्नांचाही वास्तवाशी मेळ
समई समजून निरंजनी फुलवातीचे दिवस
खूपच होते वेडावलेले सुरुवातीचे दिवस

आनंदाच्या फांदीवरती टांगून गेले झुला
मुग्धतेचा अर्थ खरा सांगून गेले मला
ऊर्मी गुर्मी रोज नव्या रुजवातीचे दिवस
खूपच होते लाडावलेले सुरुवातीचे दिवस

ओथंबलेल्या घनांना अडविल का कोणी
हुंदके त्यांचे अडकलेले सोडविल का कोणी
साचेबंदी नाकेबंदी आले वहीवाटीचे दिवस
फिरुन पुन्हा येतील का सुरुवातीचे दिवस ?

      ....डॉ. शिवाजी काळे.

प्रीत

तुझी माझी प्रीत सखे
मातीतली ओल गं
उजाड या रानामध्ये
पाणी खोल खोल गं

वैशाखाच्या वणव्याने
वन सारे पेटले
आसवांच्या सावलीत
जीव वेडे भेटले
प्रीतीचे हे मूळ रुजे
आणि खोल खोल गं

मेघ सारे एक झाले
विझवाया आग ही
वळीवाच्या पावसाला
कशी आली जाग ही
थरथरे मन सये
अक्ष हे अबोल गं

कार्तिकाच्या आगमने
हवा झाली गारट
मोहरली काया माझी
वांच्छा झाली सैराट
कवेमधी येई  प्रिये
काळजाशी बोल गं ..

तुझी माझी प्रीत सखे
मातीतली ओल गं....
मातीतली ओल गं ...
            डॉ संध्या राम शेलार .

एक कविता...(आसवांनी नाव पुसलेली...)

आजकाल माझं हृदय
सैरावैरा धावत असतं
वाट चुकलेल्या
कोकरासारखं...
भटकत राहतं
कावरंबावरं होऊन
माझ्याच धमन्यांमधून...
शोधत राहतं तुला
आणि तुझ्या 
विखुरलेल्या आठवणींना...
आणि तू
टपकत राहतेस
पापण्यांच्या कडांमधून
आठवांच्या उशीवर...
रात्रभर ...रात्रभर ...

माझ्याच देहातला
हा लपंडाव
मी तटस्थपणे पाहतोय
देहभान विसरुन...
ना वणवा ना ठिणगी
तरीही धुमसतोय बर्फ
आतल्या आत...खोलवर..
तीच धग
वर येऊ पाहतेय
वितळवू पाहतेय
माझी स्थितप्रज्ञता
एका नवीन प्रवाहाला
जन्म देण्यासाठी...
त्याच प्रवाहात
तू टपकत राहतेस
पापण्यांच्या कडांमधून
रात्रभर ...रात्रभर ...

अस्ताव्यस्त पडलेत
मनाचे तुकडे
देहभर...घरभर
आणि आठवांच्या अंगणात ...
अंधारात चाचपडताना
टचकन घुसतो
एखादा तुकडा 
आशावादी हातात
खोलवर...
आणि वाट करुन देतो
थिजलेल्या रक्ताला
पुन्हा वाहण्यासाठी...
त्याच रक्तात
तू टपकत राहतेस
पापण्यांच्या कडांमधून
रात्रभर ...रात्रभर ...

माझे अणुरेणू
बंड करतात आजकाल...
माझ्या तथाकथित 
सोशिकतेच्या विरोधात...
उसळतात
पेटून उठतात
देहभर...मनभर
आणि करु पाहतात सामील
मेंदूलाही..त्यांच्या बंडात...
शेवटी शांत होण्याचा 
अभिनय करतात...
खोट्याच आश्वासनावर
विश्वास ठेऊन...
विझवतात आग
आठवांच्या ओलाव्याने...
आणि तूही टपकत राहतेस
त्याच ओलाव्यासह
पापण्यांच्या कडांमधून
रात्रभर ...दिवसभर...
आणि रात्रभर .........

....डॉ. शिवाजी काळे.

नवयज्ञ

लुप्तक्षणांचे मी मंथन करीतो
उद्विग्न होऊनी सयतटावरी
कृष्णबाहुल्यांचा नाच तो बघतो
स्वपराभवाच्या भयपटावरी

मम अंतरीच्या मंथनामधूनी
प्राप्तरत्नांचे मी पूजन करीतो
विगतकालाच्या समिधा अर्पूनी
नवयज्ञाचे मी सृजन करीतो

भाव्यसमराचा शंख निनादतो
आव्हान मिळता मम अस्तित्वाला
औदासिन्याची मी आहुतीच देतो
प्रज्वल करुनी त्या उज्वल ज्वाला

विजितस्वप्नांचे अमृत प्राशूनी
या अश्वमेधाचा अश्व उधळतो
तावूनी निघता अग्निदिव्यातूनी
भविष्यकाळाचे विश्व उजळतो

मम अतिताच्या प्राक्तनास मी
पायदळी छिन्न तुडविल्यावरी
पुनःश्च आतुर आरुढण्यास मी
दुभंगित माझ्या स्वप्नकड्यावरी

   ...डॉ. शिवाजी काळे.

वर्षापंचम

शुष्कपीत  तृणपात्यांवरी
ताडन करीती पर्जन्यमोती
वर्षांजलिने उधळण करीता
मंजूळध्वनी कर्णपूरण करती

रोमांचित काया रेशीमस्वप्नी
शीतस्पर्शी त्या नवपालवीने
गवतमातीचा हा मृदूगालिचा
पदतल सुखवी कलाकारीने

रंगछटा रानी अगणित किती
नेत्रसुखद हा रंगपट विरळा
चित्रकर्त्याची जणू चित्रशाला
भासे सृष्टीचा सृजनसोहळा

रसरसामृत भरुनी रानमेवा
चाखूनी तृप्त तृषार्त रसना
मधुराम्लाची  जिव्हालालसा
संपृक्त ती भावना वर्षासना

मृदगंध वाहतो सर्द सुगंधी
नेत्र मिटती  मद मस्तिष्का
दिव्यानुभूती घेई नासिका
अत्तर शिंपिती तृणपुष्पिका

मौक्तिकमणीच सुस्नात गमे
नीरबिंदू मोहक पर्णकोंदणी
पीककंठी स्वर दिव्य निनादे
विश्वरचयिता रचित रागीणी

.....डॉ. शिवाजी काळे.

सप्तपदीविना

      

हृदय दिलेस जरी एकदा
पदोपदी तुझी साथ हवी
दुनियेस दाखविण्या उगा
सप्तपदी कशास हवी

सर्वस्व देण्यास मजला
उताविळ होतीस तू भोळी
पेलण्यास ते माणिकमोती
फाटकी होती माझीच झोळी

मेंदी कंगण मंगळसूत्र सारे
असलेच जरी दुसर्याचे
हृदयी तुझ्या गोंदण मात्र
फक्त माझ्याच नावाचे

आणाभाका वचने सारी
हीच मंगलाष्टके आता
आठवणींच्या बोहल्यावर चढलो
गीत तुझे गाता गाता

सजलीधजलीस दुसर्यासाठी
फुलवला त्याचा मळा
पाशात माझ्या हृदय तुझे
तोडशील कशी ही बंदीशाळा

मनाने वरीलेस मजला
नी हृदय देऊन टाकीले
उपकार तुझे विसरु कसा
झोपडीस महाल करुन टाकीले

           ---डॉ. शिवाजी काळे.

लेक लाडकी मिळे सागरा

पर्वतपित्याच्या मांडीवरती
झिम्मा खेळते नदी
अवखळ खळखळ गीत गाते
पोर त्याची आनंदी

वृक्षकरांनी सावरी पिता
निसरड्या त्या वाटा
लाड पुरवी आनंदाने जरी
झिजवी तिच्या लाटा

ऐटीत वाहते मैदानी तेव्हा
दिसे तारुण्याचा तोरा
दुरुन करता राखण तिची
हृदयी मायेचा झरा

वितळून पिता पुरवी तिजला
अमृतभरले पाणी
साद घालती हृदयी तिच्या
सागराची गाजगाणी

गोडवाच सदा राहू दे जरी
असेल सागर खारा
आशिष पित्याचे हेच बाळा
सुखी तुझ्या संसारा

लेक लाडकी मिळे सागरा
ढगभरल्या आठवणी
शिखर लपवून ढगात त्या
बाप करी पाठवणी

          --डॉ. शिवाजी काळे.

वेदना

 

वेदनेचा आज माझ्या
मी लिलाव ठेवला होता
ढुंकून पाहीना कोणी
भावही विचारला नाही

वेदनाच किमती माझी
बाजाराचा नाही गुन्हा
बोली लावण्यास कोणी
दिलदार भेटला नाही

फुकटात वाटल्या होत्या
मी राशी आनंदाच्या
लुटून पसार की झाली
कृतघ्न कशी दुनिया ही

वेदनेला आज माझ्या
पोरके करुन गेलात जरी
विसरु नका दोस्तहो
काळजात ठेवीन तिलाही

वाहीले आहे ओझे मी
अजूनही वाहतोच आहे
दुनियेचा भार वाहताना
माझे मला जड नाही

आनंद सुख समाधान
या लबाड भावना सार्या
कंगाल मी झालो तरी
माझी वेदना फितूर नाही

           ----डॉ. शिवाजी काळे.

घर तो...संसार ती

   

स्वप्न ती
वास्तव तो
वरुन विझला तरी
आतून विस्तव तो

गुणी ती
मानी तो
खवळून उफाळणारं
दर्याचं पाणी  तो

शीतल ती
उष्ण तो
राधेला कान्हा जरी
कंसाला कृष्ण तो

कोमल ती
राकट तो
धनुष्य पेलणारं
पुष्ट मनगट तो

मुग्ध ती
नाद तो
गाभार्यात घुमणारा
उच्चतम निनाद तो

भीती ती
धैर्य तो
काळोखाला कापणारं
तेजस्वी शौर्य तो

रुक्ष तो
श्राव्य ती
गोड गळ्यामधलं
सुरेल काव्य ती

अरसिक तो
आस्वाद ती
जीभेवर रेंगाळणारा
पक्वान्नाचा स्वाद ती

ओंगळ तो
साज ती
लावण्याच्या धुंदीतला
नखरेल बाज ती

क्रोध तो
माया ती
तापलेल्या वाटेवर
झाडाखालची छाया ती

तांडव तो
रती ती
आगीशी खेळणारी
शंकराची सती ती

पसारा तो
आवर ती
स्वप्नीच्या घरट्यातला
निरंतर वावर ती

नाट्य तो नांदी ती
रेषा तो रंग ती
राग तो ठुमरी ती
बाग तो पुष्प ती
अत्तर तो गंध ती
भाव तो भक्ती ती
गीत तो संगीत ती
घर तो संसार ती

    ----डॉ. शिवाजी काळे.

शरदाचे ते चांदणे

  

नशीबी फक्त उरले तुझ्या
                 या ग्रीष्मातच भाजणे
विसर आता वेड्या मना रे
                 शरदाचे ते चांदणे

नादान कसा रे कवी तू
                 करी शब्दाविनाच कविता
वल्हवितो जिथे नौका
                 जलाविना ही सरीता

रंग उडाले या जीवनाचे
                 उरली फक्त रेखाटने
विसर आता वेड्या मना रे
                 शरदाचे ते चांदणे

वसंत आला आणिक गेला
                नाही फुलला ताटवा
सुकल्या त्या फळात आता
                येईल कसा रे गोडवा

गोठल्या त्या श्रावणधारा
                अन् चिंब होऊन भिजणे
विसर आता वेड्या मना रे
                 शरदाचे ते चांदणे

पिळ हृदयी पडला वाटे
                अंधारल्या दाही दिशा
जगण्यामरण्या साथ देई
                वेदनेची ही नशा

विखार पचविण्या फक्त
               उरले हे कोरडे जिणे
विसर आता वेड्या मना रे
                 शरदाचे ते चांदणे.

            ------डॉ. शिवाजी काळे.

कोडी न सुटलेली...

ब्रम्हांड घेईन कवेत मी
वल्गना बहु करीत होतो
हसतेय का मुठीतून मज
             ...रेती सांडलेली !

लिलया पेलीन धनुष्य मी
आव अर्जुनाचा आणित होतो
हास्य कुत्सित करतेय का
           ...प्रत्यंचा तुटलेली !

शिखर गाठलेच होते मी
आणि आरुढ होणार होतो
सांत्वनास आली मज हाती
            ...दोरी सुटलेली !

दुःखात वितळेन कसा मी
स्थितप्रज्ञ भासवित होतो
दगाबाज झालीच कशी ती
            ...लाली नेत्रातली !

परीपूर्ण जगलो जीवन मी
मनास समजावीत होतो
वाकुल्या मग का दाखविती
           ...कोडी न सुटलेली !

            ---डॉ. शिवाजी काळे.

उर्मिला

          

गुन्हा काय घडला प्रभु मज हातुनी
कधी सांगशील काय रे रामा मजला
स्वगृहीच मी जाहले का वनवासीनी
तव बंधुभक्त लक्ष्मणाची मी उर्मिला

भरजरी लेऊनी करु काय गे सीते
विरक्त झालीस जरी भ्रतार साथीला
प्राक्तनात तुझीया होतीच ती वल्कले
परि मी का कवटाळू मम विरहाला

अनुराग तुजला रे समजावा कैसा
प्रभक्ता तू तर ब्रम्हचारी  हनुमंता
आस पतीचरणांची ही काही लपेना
विटून गेले आता या भयाण एकांता

आनंद आसुरी तुजला माये कैकेयी
बलीदान मम संसारा तव मनोरथा
प्रश्न हा पडे मजला या प्रतिक्षेतही
हीच का तुझी वचनपूर्ती दशरथा

भ्राता जीवाहून प्रिय असेल तुजला
प्राण कायीचा या तुच की रे लक्ष्मणा
विरहीणी दारात उभी तुझी उर्मिला
समजावू कशी या व्याकुळल्या मना

             ---डॉ. शिवाजी काळे.

तदात्मनः सृजाम्यहम् ?

कुरूक्षेत्रावर अर्जुनाला गीता सांगताना
तूच तर ग्वाही दिली होतीस ना
भारतवर्षाच्या रक्षणाची?
मग कुठे आहेस तू आता,
आणि कुठेय तुझा अवतार?
कि संपलास तुही यदुकुळाबरोबरच?
कि फक्त अंगठ्यातच होते तुझे प्राण?
दिसतेय का यादवी माजलेली तुला?
आणि शकुनींच्या कारवाया?
कंसाची मजल तर
गर्भापर्यंत गेलीय आता...!
पुतनामावश्या बहुराष्ट्रीय झाल्यात
आणि बाळकृष्णांना विष पाजतायत!
आजच्या द्रौपदींचा आवाज
पोहोचतोय का तुझ्यापर्यंत?
सोळा हजारजणींना आश्रय दिलास ना तू
मग आज हजारातल्या सोळा तरी
आहेत का सुरक्षित?
का सोडलीस रे कलीयुगाची साथ?
गल्लोगल्लीचे अर्जुन भटकतायत
मोडलेली धनुष्ये घेऊन!
कुठे  गेला  तुझा कर्मयोग आता ?
सुदामा एकटाच खातोय पोहे
खोलीच्या कोपऱ्यात बसून,
कालसर्पाच्या मस्तकावर
तू कधी नाचतोयस
याची वाट बघत!
आणि राधा तर काय
शोधतेय तुझा अंश
बुवाबापूंच्या आश्रमात !
तू स्वतःला विश्वरुप समजतोस ना?
भारताला ग्लानी आल्यावर
प्रकटणार होतास,
मग कशाची वाट पाहतोयस?
कि तेवढी ताकद नाही
तुझ्या करंगळीत आता
गोवर्धन उचलण्याएवढी.....?

                      ------- डॉ.शिवाजी काळे.

फुले आणि शशी

चंद्र तो नभीचा

मुखचंद्र हा धरेचा

लपतात का दोन्ही

प्रीत माझी पाहुनी

आस जीवा निरंतन

त्यासवे स्वप्नरंजन

नितनवी कला दाविती

दोही खट्याळ कलावती

रूप अशेष हे तयांचे

लावण्य खुलवी पौर्णिमेचे

वळवळुनी त्यांसी देखिता

उन्मादती रुपगर्विता 

   

     -संध्या §